NESTORYEN(GEORHIOS XORINOS)KİLİSESİ

Ma?usa’da ya?amakta olan Suriyeliler (Keldaniler) için, kendisi de onlardan olan tüccar – Françi? Lakhas taraf?ndan 1339 y?l?nda yapt?r?lm??. Kilise içerisinde Nestoryen dini törenlerde kullan?lan Süryani dilinde yaz?lar ve deve resimleri vard?r. Bina giri?i sade olup, üstünde gül penceresi bulunmakta. Terasl? tavan? süslü dirseklerle desteklenmektedir.

Zamanla kilise Rum Ortodoks Kilisesine teslim edildikten sonra ad? ‘Ayios Georgihios Ksorinos’ (Sürgüncü Aya Yorgi) olarak de?i?tirilmi?tir. Kilise ile ilgili ve günümüze kadar gelen ?öyle bir inanç vard?r: dü?man? olan kimse, bu kilisenin dö?emesinden bir miktar toz veya toprak al?p dü?man?n?n evine b?rakt??? takdirde söz konusu ki?i bir y?l içerisinde ölece?ine veya aday? terk edece?ine inan?lmaktad?r.

VENEDİK(PROVEDITORE) SARAYI

Saray 13. yüzy?lda Lüzinyanlar (1192 – 1489) taraf?ndan Kraliyet Saray? olarak in?a edilmi?. 1369 y?l?na kadar K?br?s Krallar? bu sarayda oturmu?lar Deprem sonucu zarar gören yap?, 1552 y?l?nda Venedikliler (1489 – 1570) taraf?ndan yenilenip, tekrar Kraliyet Saray? olarak kullan?lmaya ba?lanm??. Günümüzde kadar, saray?n ‘L’ ?eklinde olan bat? k?sm? ile Salamis’ten getirilen dört sütunu içermekte olan üç kemerli giri? gelebilmi?tir. Ortadaki kemerin üst ba??nda, 1552 y?l?nda K?br?s’ta yönetici olan Yüzba?? Giovanni Renier’in armas? yer almakta.

Saray kal?nt?lar? Nam?k Kemal Meydan?’n?n bat?s?nda yer almaktad?r.

ALASYA(ENKOMİ)HARABELERİ

St. Barnabas Kilisesi’nin güney bat?s?nda bulunan Enkomi Harabeleri, M.Ö. 2000 – 1050 y?llar? aras?na tarihlendirilmektedir. Eskiden bir liman ?ehri olan Enkomi’nin yan?ndan geçen Pedios Nehri’nin (Kanl? Dere’nin) Enkomi Liman?’n? alüvyonlar ile doldurmas?, meydana gelen yersars?nt?lar? ile oturulamayacak hale gelmesi ve Akalar’?n ?ehri sürekli tehdit etmesi sonucu M.Ö. XI. yüzy?lda tamamen terkedilmi?tir.

A Alan?: Bu alan?n do?usunda moloz ta?larla in?a edilen yap?lar bulunmaktad?r. Alan?n en önemli yap?s? düzgün kesilmi? ta? bloklar kullan?larak yap?lan Bronzlar evidir.

B Alan?: Bu alanda dikdörtgen kuleleri bulunan ve dolgu tekni?iyle yap?lan ?ehir tahkimat? bulunmaktad?r.

C Alan?: Her yöne ?zgara ?eklinde paralel uzanan yollar?n her iki yan?nda ikamet yerleri bulunmaktad?r. En önemli binas?: ‘Sütunlu Ev’ ad? verilendir.

D Alan?: Burada bulunan 18 numaral? bir mezarda çok zincir buluntular ele geçmi? itibar?yla ‘’Bina 18’’ ad?n? alan yap?lar bulunmaktad?r. Bu yap?lar bir avlu ve bir avluyu çevreleyen odalardan ibarettir.

E Alan?: Bir kült heykeli olarak görülen tunçtan yap?lm?? ‘’Boynuzlu Tanr? Heykeli’’nin bulundu?u aland?r.

F Alan?: E alan?n?n kuzeyinde bulunmaktad?r. Burada tunçtan yap?lm?? çok say?da buluntu ele geçmi?tir.

G Alan?: ?ehrin kuzeyinde bulunmaktad?r. Burada elden edinilen cüruf kal?nt?lar?ndan bak?r i?leme atölyesinin bu alanda yer ald??? anla??lm??t?r.

CANBULAT TÜRBE VE MÜZESİ

?lk ba?ta Venediklilerin cephanesi olan bu yer, Gazima?usa surlar?n?n güney k?sm?nda yer almaktad?r.

Kilis Sancak Bey’i olan Canbulat, K?br?s’?n fethine karar verildi?i zaman haz?rlanan kuvvetler aras?na bilhassa Anadolu Beylerbeyi ?skender Pa?a’n?n tavsiyesi üzerine dâhil edilir. Lefko?a’n?n fethinde üstün yararl?l?klar? görüldü?ünden 18 Eylül 1570?te Ma?usa’y? ku?atan Osmanl? Ordusu’nun sa? kanad?na ?skender Pa?a ve Dervi? Pa?a ile birlikte görevlendirilir.

En kanl? çarp??malar?n yer ald??? Arsenal Burcu’na Venedik askerleri Osmanl? Ordusunun kaleye girmesini engellemek için keskin b?çaklarla kapl? çark yerle?tirilir. Bu durum üzerine kaleye girmesi imkans?z hale gelen Osmanl? ordusunun önünü açmak için, Canbulut Pa?a beyaz at?n?n üzerine binerek çark? durdurmak ister ve beyaz at?n?n üzerinde çark?n içine girer. Osmanl? ordusu çark?n bozulmas? ile kaleye girer ve gö?üs gö?se sava??r. Bir efsaneye göre çarkta kafas? kesilen Canbulat Pa?a kafas?n? koltu?unun alt?na koyar ve k?l?c?n? eline alarak at?na biner. Bunu gören Osmanl? askerleri yüreklenerek ve direnerek kaleyi fethederler.

Arsenal Tavyas?’ndaki çarp??ma s?ras?nda ?ehit dü?en Canbulat Pa?a’n?n Türbesi, u?runa can verdi?i tabyan?n alt?na yap?l?r. As?l ad? Arsenal Tabyas? olan bu tabyan?n ad? Canbulat Pa?a’n?n ad?na hürmeten Canbulut Tabyas? olarak de?i?tirilir.

Bu tabya ilk olarak 1 A?ustos 1968 tarihinde Canbulat Pa?a Türbesi ile Osmanl? ve arkeolojik eserlerin sergilendi?i bir müze olarak hizmete aç?lm??t?r. Aradan geçen uzun zaman sonras?, gerek mekân, gerekse sergilemenin y?pranmas? sonucu müzenin yeniden düzenlenmesi gere?i do?mu?tur. Yap?lan yeni düzenleme ile Canbulat Pa?a Türbesi’nin yer ald??? mekân Gazima?usa’n?n fethi ve Osmanl? Ordusunun ?ehri ku?atma s?ras?nda ya?ananlar?n anlat?ld??? ve sergilendi?i bir müze olarak 2008 y?l?nda yeniden hizmete aç?lm??t?r.

SİNAN PAŞA CAMİİ(St. Peter ve St. Paul Kilisesi)

Suriye’den gelip Gazima?usa’ya yerle?en tüccar, Simone Nostrano’n?n yapt??? ba??? paras?na 1360 y?l?nda kurulmu?. Ba????n miktar? sadece tek ticari i?leminden elde edilen gelirden sa?lanm??. Simone Nostrano taraf?ndan yapt?r?ld???na dair, duvar?nda bir yaz? bulunmaktad?r. Buna ra?men Simon adl? bir Nestoryen Hristiyan?n yapt?rd??? bilindi?inden yaz?yla ilgili yanl?? bir bilginin oldu?u söz konusu oldu?u san?lmakta.

Osmanl?n?n, Gazima?usa fethindeki (1570 – 1571) bombard?man?na ra?men bina, sa?lam yap?s? ile ayakta kalmay? ba?arm??. Kuzey giri?i e?siz bir ta? i?çili?ine sahiptir. Bu giri?in ba?ka bir yerden getirildi?i san?lmakta. Genel iç görünümü sade olup, tavan? düz sütunlara oturtulmu?. Ada, Osmanl? ?mparatorlu?u taraf?ndan ele geçirildikten sonra, bina Camii olarak kullan?lmaya ba?lam??.

SAİNT BARNABAS MANASTIRI,İKON VE ARKEOLOJİ MÜZESİ

Ba??ms?z Ortodoks Kilisesi’nin kurucular?ndan olan Aziz Barnabas’?n ad?na yap?lan Salamis Nekropol alan?ndaki Aziz Barnabas Manast?r? ile Kilisesi, K?br?s’taki en önemli dini yap?lardan biridir. Dini kaynaklar ile antik yazarlar?n aktard?klar?na dayan?larak, Aziz Barnabas’?n Salamis’te do?du?u biliniyor. Suriye’deki Levi sülalesinden gelen bir Yahudi ailesinden dünya’ya gelmi?.

Dini e?itimini Kudüs’te sürdürdü?ü s?rada ?sa Peygamber’in mucizelerini Bethesda’da görme olana??n? buldu?u, H?ristiyanl??? kabul etti?i M.S. 33 y?l?nda ailesinden kendine miras kalan Salamis’teki arazilerini fakirlere da??tt???n? ve kendisi için ay?rd??? bir arazinin sat???ndan elde etti?i paray? Kudüs’teki azizlere ba???lad??? bilgileri edinilmektedir.

M.S. 45 y?l?nda H?ristiyanl??? yaymak için Tarsuslu Aziz Paul (Apostolos Pavlos) ve John Mark ile çal??maya ba?lar. Ancak K?br?s’a ikinci geli?ine rastlayan M.S. 75 y?l?nda yakalanarak Salamis’teki Sinagog yan?ndaki karanl?k bir hücreye hapsedilir. Ayn? gece Salamis’li Suriye Yahudileri taraf?ndan önce ta?lan?r, sonra da büyük oca??n içindeki odunlar?n üzerine at?larak yak?l?r. Kal?nt?lar? ise taraftarlar?n?n eline geçmemesi için denize at?lmak üzere keten bir kuma?a sar?l?r.

Bu olay? uzaktan izleyen taraftarlar?, karanl?ktan da yararlanarak, cesedini gizlice al?rlar ve bir sanduka içerisinde Salamis’in bat?s?ndaki bir harup a?ac?n?n alt?nda bulunan bir antik mezara ta??rlar. Gö?sünün üzerine de beraberinde ta??d??? ve kendi yazd??? Aziz Mathews ?ncili’nin kopyas?n? da koyduktan sonra mezar? kapat?rlar.

K?br?s’taki Ortodoks Kilisesi’nin Antakya Patrikli?inden ayr?l?p ba??ms?zl??a kavu?mas?, Aziz Barnabas Kilisesi giri?inin sa? taraf?ndaki ni? içerisindeki yap?lan dört freskte konu edilmi?tir. Birinci freskte, Aziz Barnabas’?n M.S. 478 y?l?nda K?br?s Piskoposu Anthemios’un rüyas?na girip ona cesedinin bulundu?u yeri bildirmesi sahnesi..

?kinci freskte, Barnabas’?n kal?nt?lar? ile gö?sündeki Aziz Matthews ?ncili’nin bulunmas? sahnesi. Üçüncü freskte, mezarda bulunan incilin Anthemios ile beraberindeki üç papaz taraf?ndan ?stanbul’da Aziz Stephen Kilisesi avlusunda Bizans ?mparatoru Zeno’ya hediye olarak vermesi sahnesi. Ve dördüncü sahnede ise ?mparator Zeno’nun Anthemios’a verdi?i ?mparatorluk imtiyazlar? sahnesi yer almaktad?r.

Bu imtiyazlarla K?br?s Piskoposu da Bizans ?mparatoru gibi k?rm?z? mürekkeple imza atmaya, kilise festivallerinde ?mparatorlar gibi mor renkli pelerin giymeye ve üzerine küre ile haç bulunan alt?n ve gümü?ten yap?lm?? ?mparatorluk asas? ta??maya hak kazanm?? oluyordu.

?mparator Zeno (M.S. 474 – 491) K?br?s Ortodoks Kilisesi’ne ba??ms?zl???n? vermesinin yan? s?ra, Barnabas’?n cesedinin bulundu?u yere görkemli bir manast?r yapmas? için para yard?m?nda da bulunmu?tur. Ancak buraya yap?lan kilise ve manast?r M.S. VII. yüzy?lda ba?layan Arap Ak?nlar? s?ras?nda yak?l?p y?k?lm??t?r. Bu kiliseden günümüze sadece ?imdiki kilisenin üç apsite ait temel izleri, ta? dö?emeli bir yola ait kal?nt?lar ve birkaç mermer sütun gelebilmi?tir.

Manast?r bugünkü ?eklini 1756 y?l?nda Ba?piskopos Philotheos Dönemi’nde alm??t?r. Kilisenin çan kulesi ise burada görevli olan üç karde? papaz?n mal? katk?lar?yla 1958 y?l?nda in?a edilmi?tir.
A?ustos 1991 tarihinde manast?rda ba?lat?lan yeni düzenlemelerle manast?r odalar? Arkeoloji Müzesi’ne dönü?türülürken, kilise de ?kon Müzesi’ne dönü?türülür. Böylece 29 May?s 1992 tarihinde ‘’St. Barnabas ?kon ve Arkeoloji Müzesi’’ ad?yla ziyarete aç?lm?? olur.

Kilisede, bu kiliseye de ait ikonlar?n yan? s?ra, Gazima?usa kazas?na ba?l? köy kiliselerinden derlenen ikonlar da sergilenmektedir. Manast?r odalar?nda ise, Neolitik Devir’den ba?layarak Bizans döneminin sonuna kadar tarihlenen arkeolojik eski eserler kronolojik s?rayla sergilenmi? durumdad?r. Aziz Barnabas’?n cesedinin bulundu?u yer alt?ndaki antik mezar?n üzerine in?a edilen küçük kilise, manast?r?n yakla??k 100 metre do?usundad?r.

Kilisenin alt?ndaki mezar odas?na 14 basamakl? bir merdivenle ula??lmaktad?r. Bir zamanlar mezar odas?n?n sa? taraf?ndaki ni? içerisinde, deri hastal?klar?na kar?? yararl? oldu?una inan?lan kutsal bir su kayna?? (ayazma) bulunmaktayd?.

MAĞUSA SURLARI

Me?hur Gazima?usa Surlar? Lüzinyan Döneminde (1192-1489) yap?lm??t?r. 1489 y?l?nda Lüzinyan hâkimiyeti sona erip, ada yönetimi Venediklilere geçmi?tir. Osmanl? ?mparatorlu?unun, bir gün K?br?s’a da gelece?ini anlayan Venedikliler, yüksek ve ince yap?ya sahip olan surlar? yenileyip güçlendirmeye karar al?rlar. Özellikle bu i? için, 1550’li y?llarda Venedik’ten getirilen kaptan Nikolao Foskanini ve mühendis Giovanni Girolamo taraf?ndan ?ehir surlar? yeniden elden geçirilir.

1562 y?l?nda güçlendirme i?leri bittikten sonra, surlar?n toplam uzunlu?u 3 km, yüksekli?i ise, yer-yer 15 – 18 metreye kadar yükselir. Surlar hakiki kaleye dönü?türülür.

Osmanl? ?mparatorlu?u adaya geldi?inde, Ma?usa (Gazima?usa) Kalesinde olan Venedikliler, 10 ay direnebilmi?tir. Lala Mustafa Pa?a önderli?indeki Osmanl? ordusunun yo?un ate?i sonunda kalenin baz? yerlerinde ciddi hasar olu?ur. Ayn? anda Venedikliler askeri say?s?ndan % 90’n? kaybederken barut depolar? tükenir.

Gazima?usa Kalesinin fethi, Avrupa tarihinde en uzun ve kanl? süren fentlerin biri olarak kabul edilmektedir. Bu fetihte, Türk ordusunu sonsuz cesareti ve sava? bilgisini gösterirken, Venedik ordusunun direnme inad?n? ve sava?taki olan kurnazl???n? görebiliyoruz.

Zaman?nda kalenin etraf? su ile çevirili olmu? ve giri?ler, zincirler ile kalkan-inen köprülerle sa?lanm??. O köprülerin olan yerlerini hâlâ görebilmekteyiz. Kalenin orijinal kap?lar?ndan: Kara Kap?s? (Ravelin), Deniz Kap?s? (Porta Del Mare). Ayr?ca Othello Kulesi ve Ortaça?’a ait birçok yap? bulunmaktad?r. Osmanl? ordusunun fetih s?ras?nda zarar gören surlar, Osmanl?larca onar?lm??t?r. Gazima?usa Surlar?nda burçlar, magallar, ah?rlar, depo, cephanelik ve rampalar bulunmaktad?r.

MARAŞ(VAROSIA - VAROSHA)

K?br?s Bar?? Harekât? öncesi Gazima?usa ?ehrinin en ünlü bölgesiydi. Yap?lan anla?malar sonras? yerle?im ve iskana kapat?lm??t?r.
1974 öncesi Akdeniz’in en ünlü tatil merkezlerinden biri olan Varosha (Varosia), Türk Silahl? Kuvvetlerinin kontrolu alt?ndad?r. Birle?mi? Milletler de anla?malar gere?i Mara?’da gözlemci statüde asker bulundurmaktad?r. ?çerisinde BM’in kulland??? bir adet bina bulunmaktad?r.
Yakla??k 400 metre ilerisinde ise alt? apartman Türk Silahl? Kuvvetleri taraf?ndan orduevi ve lojman olarak TSK personeline tahsis edilmi?tir.
Türk Silahl? Kuvvetleri mensuplar? ile orduevi yan?nda bulunan k?z ö?renci yurdunda kalan ö?renciler d???nda içeriye giri? kesinlikle yasakt?r.Annan Plan?’na göre kapal? Mara?, K?br?s rumlar?na b?rak?lacakt?. Ancak yap?lan refarandumun K?br?s rumlar? taraf?ndan reddedilmesi sonucu mara? hala bizim kontrolümüzde bulunmaktad?r.

SALAMİS HARABELERİ

Antik Salamis kentinin Truva sava??ndan dönen Teucer taraf?ndan in?a edildi?ine inan?lmaktad?r. Roma ?mparatorlu?u döneminde imparatorlu?un do?usundaki en büyük ticaret merkezi olarak Salamis bilinmektedir. Milattan sonra 4. Yüzy?lda bir deprem Salamis’i tamam?yla y?km??t?r. Bundan sonra ?mparator Costantin taraf?ndan yeniden in?a edilmi? ve Costantia ad?n? alm??t?r. 648 y?l?nda kent Arap istilac?lar taraf?ndan bir kez daha harap edilmi? ve o tarihten sonra onar?m görmemi?tir. K?br?s adas?n?n en güzel kumlu plajlar?ndan birinin yan?nda bulunan Salamis antik kenti k?smen ormanl?k bir alan içerisinde yer almaktad?r. K?br?s’taki en büyük amfi tiyatro olan kentteki tiyatro, spor alan?, hamamlar ve pazar alan? ziyaret edilebilir.

OTHELLO KALESİ

Othello Kalesi olarak bilinen bu kale ilk olarak 14. yüzy?lda Lüzinyan’lar taraf?ndan liman? savunmak amac?yla in?a edilmi?tir. Etraf? derin bir hendekle çevrili idi. Koruduu Deniz Kap?s?, Kara Kap?s? ile birlikte surlarla çevrili kentin iki ana giri?inden biriydi. 1492’de Venediklilerin Girne’de yapt?klar? gibi bu ortaça? kalesini de bir topçu tabyas?na dönü?türdükleri görülmektedir. Kalenin giri?inin üzerinde as?l? Venedi?in amblemi olan Saint Mark’?n kanatl? aslan kabartmas?n?n alt?nda kaleyi bu hale getiren kaptan Nicolo Foscarini’nin ad? yaz?l?d?r. Leonardo da Vinci’nin 1481 y?l?nda K?br?s’ta iken Venediklilere kentin savunma sistemi hakk?nda tavsiyelerde bulundu?u söylenmi?tir.

Kale kulelerden ve topçu bataryalar?yla biten koridorlardan olu?mu?tur. Geni? avlusunun bir yan?nda in?a edilmi? olan yemekhane ve üstündeki yatakhane Lüzinyanlardan kalmad?r. Kalenin avlusunda duran toplar?n bir k?sm? Osmanl?, bir k?sm? ?spanyol yap?m?d?r. Demir gülleler toplara, ta? gülleler de manc?n?klara aittir.

Kalenin bugünkü ad?, ada bir ?ngiliz sömürgesi iken kullan?lmaya ba?lanm??t?r. Sheakespeare’in ünlü tragedyas?n?n bir bölümü “K?br?s’ta bir liman kentinde” geçer ve tragedyan?n kahraman? Othello bir “Moor (Fasl?)” olarak tan?t?l?r. Yazar?n adan?n o dönemde Venedikli valisi olan ve sadece soyad?n?n anlam? “Moor” olan Christophoro Moro’nun ad?n? duydu?u ve yan?larak onun bir Fasl? oldu?unu dü?ündü?ü san?lmaktad?r.

Kara Kap?s? bir ravelinle korunmu?tu. Burada geçitler ve top yuvalar?na ek olarak bir ?apel ve zindan olarak kullan?lan yer alt? odalar? bulunmaktad?r.

Deniz taraf?ndaki Venedik dönemine ait arsenal Canbulat Burcu olarak bilinmektedir.Söylentiye göre Osmanl? ku?atmas? s?ras?nda Canbulat Bey bu giri?teki döner çarka at?yla birlikte sald?rarak i?lemez hale getirmi? ve ?ehit dü?mü?tür.